logo

okana

Αυτοεκτίμηση του παιδιού

Όλοι μας έχουμε πράγματα στον εαυτό μας τα οποία δεν μας αρέσουν. Μπορεί να κάνουμε την αυτοκριτική μας και να ανακαλύψουμε στον εαυτό μας κάτι που δεν μας αρέσει. Κατά τον ίδιο τρόπο το παιδί κάνει μια κριτική στη συλλογή που έχει από τις εικόνες του εαυτού του και κρίνει ανάλογα τη συνολική εικόνα του εαυτού του.

Ο βασικός «κορμός» της αυτοεκτίμησης συγκροτείται από πολύ μικρή ηλικία με βάση τα μηνύματα που έχουμε λάβει ως παιδιά από τους σημαντικούς ενήλικες της ζωής μας ( κυρίως τους γονείς ), όπως και από τις γενικότερες εμπειρίες μας στη ζωή. Τα αρνητικά και τα θετικά μηνύματα που δεχόμαστε εσωτερικεύονται, με αποτέλεσμα να διαμορφώνεται ένας εσωτερικός κριτής μέσα στον καθένα από μας.

Ένας από τους λόγους που οι εικόνες που δεχόμαστε στην παιδική μας ηλικία είναι τόσο σημαντικές, είναι γιατί μετά από λίγο διάστημα δρούμε σύμφωνα με αυτές και ανεξάρτητα από τα καινούργια μηνύματα του περιβάλλοντός μας. Εσωτερικεύουμε μια εικόνα για τον εαυτό μας και δύσκολα την αλλάζουμε στη συνέχεια. Πόσοι από μας για παράδειγμα δεν μουρμουρίζουμε στον εαυτό μας όταν προσπαθούμε να κάνουμε κάτι «Τι βλάκας που είμαι». Αν το σκεφτούμε λογικά, μπορεί να παρατηρήσουμε ότι είμαστε ο πιο αυστηρός κριτής του εαυτού μας. Ο λόγος είναι, όπως ήδη αναφέραμε, η εικόνα που έχουμε σχηματίσει για τον εαυτό μας.

Πολλές φορές ακούμε τους γύρω μας να λένε: «Αυτός έχει υψηλή αυτοεκτίμηση». Εννοούν υψηλή αυτοαξία, θετική εικόνα. Θετική εικόνα εαυτού σημαίνει ότι αναγνωρίζω τις αξίες μου χωρίς να τις υπερεκτιμώ. Ένα παιδί μπορεί να αποκτήσει υψηλή αυτοεκτίμηση όταν οι εμπειρίες που έχει το οδηγήσουν στις εξής εσωτερικές πεποιθήσεις:

  • Οι άλλοι κρατούν μια θετική στάση απέναντί μου. Επομένως με αγαπούν όπως είμαι
  • Έχουν εμπιστοσύνη σε μένα και με θεωρούν ικανό να λύσω τα προβλήματά μου. Θα τα καταφέρω σίγουρα, φτάνει να καταβάλλω την απαραίτητη προσπάθεια.

Το παιδί που πιστεύει ότι είναι αγαπητό αν είναι πάντα ήσυχο, αν έχει συνεχώς πρωτιές κλπ, θέτει την αυτοπεποίθησή του σε κίνδυνο. Η αυτοαξία που συνδέεται με τις επιδόσεις είναι για πάντα εξαρτώμενη. Κι αν το πόσο αγαπητοί είμαστε, εξαρτάται από κάτι, τότε δεν βοηθιέται καθόλου η αυτοεκτίμηση.

Κάθε παιδί έχει ανάγκη να ξέρει ότι το αγαπούν γι' αυτό που είναι, ανεξάρτητα από τις ικανότητές του. Η αντίληψη : «εγώ σαν άτομο μετράω και αξίζω» δίνει στο παιδί την όρεξη να «δημιουργήσει» ικανότητες. Αλλά οι ικανότητες από μόνες τους δεν οδηγούν πουθενά αν δεν στηρίζονται στην ικανότητα να αγαπηθούμε.

Ο Dr Abraham Maslow ανακάλυψε ότι εμείς οι άνθρωποι έχουμε μια ιεραρχία αναγκών. Η πιο μεγάλη απαίτηση του καθενός είναι να ικανοποιεί τις φυσικές του ανάγκες ( τροφή, σπίτι, ρούχα ). Σαν γονείς βεβαίως φροντίζουμε τις σωματικές ανάγκες των παιδιών μας και όλοι μας γνωρίζουμε τη σημασία αυτών των αναγκών. Όταν αυτές οι ανάγκες ικανοποιηθούν, η επόμενη απαίτηση είναι να μάθουμε: «Αξίζω, έχω προσωπική αξία, με αγαπούν». Μόνο τότε οι άνθρωποι είναι ελεύθεροι να προχωρήσουν εποικοδομητικά και να ικανοποιήσουν τις ανάγκες τους για θετική κοινωνική αλληλεπίδραση, επιτυχίες και δημιουργική έκφραση.

Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που μπορούν να ενισχύσουν ή αντίθετα να αποδυναμώσουν την αυτοεκτίμηση ενός παιδιού:
- Αγάπη: αφού η υψηλή αυτοεκτίμηση στηρίζεται στην πεποίθηση ότι « είμαι ανεπιφύλακτα αγαπητός», δεν μπορούμε να δομήσουμε δυνατή αυτοαξία στο παιδί, αν δεν έχουμε βάλει πρώτα το συστατικό της αγάπης στο χώρο μεταξύ αυτού και εμάς. Το θέμα δεν είναι αν αγαπάμε το παιδί μας, αλλά το αν το παιδί μας έχει την αίσθηση της αγάπης κι αν τη βιώνει.

- Εμπιστοσύνη: κάθε παιδί χρειάζεται πρώτα απ' όλα να ξέρει ότι μπορεί να εμπιστευτεί τους ενήλικες που το περιτριγυρίζουν. Αυτό σημαίνει ότι οι υποσχέσεις πρέπει να τηρούνται. Το παιδί μαθαίνει ότι μπορεί να εμπιστευτεί τους ενήλικες για να το βοηθήσουν να ικανοποιήσει τις πραγματικές ανάγκες του. Η εμπιστοσύνη δημιουργείται μόνο όταν ταιριάζουν αυτά που λέμε με αυτά που κάνουμε. Γι' αυτό και οι ενήλικες οφείλουν να είναι αληθινοί και να μην παίζουν διάφορους ρόλους

- Επικέντρωση της προσοχής στο παιδί: για να νιώσει ότι αγαπιέται ένα παιδί, χρειάζεται να το βλέπουν ουσιαστικά και όχι να το κοιτάνε. Πολύ συχνά ένα παιδί το βλέπουμε όταν κάνει κάτι κακό. Σαν όμως βλέπουμε ένα παιδί αποκλειστικά όταν έχει μια κακή συμπεριφορά, υπάρχει ο κίνδυνος το παιδί να υιοθετεί κακές συμπεριφορές προκειμένου να κερδίζει την προσοχή μας. Άλλωστε καλύτερα να κερδίζει την προσοχή με αρνητικό τρόπο, παρά να μην το προσέχει κανείς. Είναι απαραίτητο λοιπόν να έχουμε ουσιαστική βλεμματική επαφή με το παιδί. Όταν κοιτάμε με αληθινό ενδιαφέρον το παιδί στα μάτια, του δίνουμε το μήνυμα «Εσύ είσαι τόσο σημαντικό που με κάνεις να θέλω να τραβήξω την προσοχή μου από μένα και να τη ρίξω σε σένα, να σε προσέξω». Το παιδί λοιπόν νιώθει ότι είναι σημαντικό για τον ενήλικα και δημιουργεί μια θετική εικόνα για τον εαυτό του.

- Χρόνος: Τα παιδιά δεν μπορούν να νιώσουν ότι αγαπιούνται αν οι σημαντικοί γι' αυτά άνθρωποι του περιβάλλοντός τους είναι τόσο πολυάσχολοι που σπάνια αφιερώνουν χρόνο απλά για να «είναι» μαζί τους, να κουβεντιάζουν, να μοιράζονται στιγμές. Το να ξέρει ότι το βλέπουν, ότι κάποιος στρέφει ολοκληρωτικά την προσοχή του πάνω του, βοηθάει το παιδί να νιώσει ότι αγαπιέται.

- Όχι κριτική – Ετικέτες:Τίποτα πιθανόν δεν μας ενοχλεί περισσότερο και δεν μας κάνει να νιώθουμε λιγότερο επαρκείς από το να βρισκόμαστε απέναντι από κάποιον που μας κρίνει διαρκώς. Το «μην κρίνετε» είναι κάτι που επιβάλλεται αν θέλετε το παιδί σας να έχει θετική εικόνα για τον εαυτό του. Εδώ βέβαια δεν εννοούμε ότι δεν πρέπει να οριοθετούμε το παιδί. Άλλωστε μια πλευρά της αγάπης είναι να βάζουμε όρια, να είμαστε σταθεροί στις απόψεις μας και φυσικά να λέμε «όχι» όταν ξέρουμε ότι κάτι μπορεί να βλάψει το παιδί. Εκεί που θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη σημασία είναι στο ύφος της κριτικής.


Συγγραφή – Σύνθεση

Αλογάριαστου Σταυρούλα
Επιστημονικά υπεύθυνη
«Πρότασης Κοινωνικής Παρέμβασης»


Βιβλιογραφία
- Επικοινωνία στην Οικογένεια ( Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας ), Αθήνα 1996